Bắt đầu từ Âm Dương: nguyên lý thứ nhất của Lộc Kỵ Quyền Khoa

Người luận về tượng số tất phải đặt nền tảng trên Âm Dương, lấy đồ hình Thái Cực làm biểu tượng.

Có thuyết cho rằng đồ hình Thái Cực bắt nguồn từ vùng Xuyên Thục, xuất hiện trong đồ hình Long Tinh thuộc cổ thư của người Di, mang ý nghĩa hệ sao Thanh Long phương Đông đứng giữa dải ngân hà và xoay vòng trên bầu trời. Về sau, đồ hình này lại được đại nho đời Tống là Chu Hy cùng các sĩ nhân tiếp nhận rồi biên soạn lại; hình mà người ngày nay nhìn thấy có lẽ là sản phẩm của sự lĩnh hội bằng tâm ý.

Người nói về Thái Cực và những ai đồng hành trên con đường tìm Đạo đều biết:

道生兩儀，兩儀生四象，四象生八卦，八卦定乾坤。

Đạo sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, Tứ Tượng sinh Bát Quái, Bát Quái định Càn Khôn. Muôn hình vạn trạng của trời đất có thể được giải thích bằng sáu mươi bốn quẻ. Đó là lũy thừa bậc sáu của hệ nhị phân; thông qua việc không ngừng phân tách và tổ hợp hai yếu tố mà thành sáu mươi bốn, tức cái gọi là lý tột cùng của Càn Khôn.

Bắt đầu từ việc phân giải

Người luận Đạo thì nhiều người tỏ ra hiểu rõ đạo lý và thao thao bất tuyệt, nhưng người thật sự khám phá lại ít.

“Âm Dương”, theo nghĩa rộng là nhị nguyên, nhưng thực chất là “so sánh” (Comparison). So sánh mang tính tương đối chứ không phải tuyệt đối. Vì vậy, người ta thường nói có Âm thì có Dương, Âm Dương cùng tồn tại và tương sinh. Đồng thời còn có logic tuần hoàn bên này suy thì bên kia thịnh, đôi bên làm gốc và tác dụng cho nhau.

Hình thái nguyên thủy của xã hội loài người dùng được, mất, nhiều, ít để so sánh và phân biệt lẫn nhau, rồi từ cá nhân mở rộng sang quần thể. Theo đó, người được thì mạnh, người mất thì yếu; bên nhiều thì thắng, bên ít thì thua — những phân định quan hệ nền tảng này không phải là phán xét tốt xấu về mặt đạo lý.

Tuy nhiên, sự phân định không tĩnh mà là tương tác động. So sánh số lượng là mô tả tĩnh: bạn nhiều thì tôi ít; khi đi đến một ngưỡng, cách nói sẽ đảo ngược.

Ví dụ, khi bạn có đủ thực phẩm và dinh dưỡng dồi dào, nếu vượt ngưỡng thành quá mức thì sẽ sinh bệnh; một ngưỡng khác lại dẫn theo chiều ngược lại, khiến người ta theo đuổi sức khỏe.

Vì vậy, tầng giải thích thứ nhất là “đối lập” (Opposition) và “cực phản” (Reversal).

Sự chồng lớp có cấu trúc

Việc đo lường trong quần thể tạo ra cấu trúc quan hệ cụ thể. Sự nhiều ít của tài nguyên tiếp tục hình thành quan hệ quyền lực về phân phối và kiểm soát. “Bạn có tôi không, bạn nhiều tôi ít” quyết định quyền; bản chất của nó là một cấu trúc quan hệ mang tính cạnh tranh và loại trừ.

Nhưng quyền lực cạnh tranh không tồn tại cô lập, mà thường cùng tồn tại với sự chia sẻ mang tính phụ thuộc lẫn nhau. “Bạn được tôi mất” đồng thời cũng hàm ý một quá trình công nhận và tiếp nhận, xác lập quan hệ tương tác về việc ai có thể được dựa vào, tin tưởng và đi theo.

Vì vậy, lượng được mất, nhiều ít của cá nhân mang tính định lượng (Quantitative); sau khi chồng lớp, tầng giải thích thứ hai là được mất trong quần thể, có thể hiểu thành cấu trúc quan hệ (Relational Structuring).

Bắt đầu từ Tứ Hóa trong Tử Vi Đẩu Số

Tứ Hóa trong Tử Vi Đẩu Số (紫微斗數) hiện đại vốn thường được giải thích song song theo nhóm Lộc–Kỵ và nhóm Quyền–Khoa. Vô số người nghiên cứu Dịch học đã truy nguyên nguồn gốc dựa trên Dịch quái, thiên văn, Hà Lạc, Ngũ Hành và nhiều cơ sở khác. Xét đến ý nghĩa cốt lõi, Tử Vi Đẩu Số nhằm diễn giải các hiện tượng cá nhân và quần thể trong xã hội loài người Trung Hoa cổ đại, chứ không phải dùng ký hiệu để thăm dò chân lý siêu hình.

Lộc là gì?

希夷先生答曰：祿為福德之神。守身命官祿之位，科權相逢必作大臣之職。小限逢之主進財入仕之喜。大限十年吉慶無疑，惡曜來臨並羊陀火忌沖照，亦不為害。女人吉湊作命婦，二限逢之，內外威嚴，殺湊平常。

Tiên sinh Hy Di đáp rằng: Lộc là vị thần của phúc đức. Nếu trấn giữ vị trí Thân, Mệnh hoặc Quan Lộc, lại gặp Khoa và Quyền, tất đảm nhiệm chức vụ đại thần. Tiểu Hạn gặp Lộc thì chủ về niềm vui tăng thêm tiền tài và ra làm quan. Đại Hạn mười năm chắc chắn có cát khánh; dù ác diệu kéo đến, cùng 擎羊 (Kình Dương), 陀羅 (Đà La), 火星 (Hỏa Tinh) và Kỵ xung chiếu, cũng không gây hại. Nữ mệnh hội tụ cát tinh thì làm mệnh phụ; hai hạn gặp Lộc thì trong ngoài đều uy nghiêm, nếu hội sát tinh thì bình thường.

Về bản chất, Lộc biểu thị trạng thái cao hơn đường chuẩn và thuận lợi, đồng thời biểu thị yếu tố có ưu thế tương đối. “Tiểu Hạn gặp Lộc thì chủ về niềm vui tăng thêm tiền tài và ra làm quan. Đại Hạn mười năm chắc chắn có cát khánh” — văn bản cổ điển quả thật dùng cách này để mô tả độ chênh lệch tài nguyên theo hướng tích cực.

Kỵ là gì?

希夷先生答曰：忌為多管之神。守身命一生不順，小限逢之一年不足，大限十年悔吝。二限太歲交臨，斷然蹭蹬。文人不耐久，武人縱有官災口舌不妨。雖商賈技藝人，皆不宜利。如會紫府、昌曲、左右、科權祿，與忌同宮又兼四殺共處，即發財亦不佳，功名亦不成就。如單逢四殺、耗使、劫空，主奔波帶疾。僧道流移還俗。處事只求七分。

Tiên sinh Hy Di đáp rằng: Kỵ là vị thần nhiều quản thúc. Trấn giữ Thân, Mệnh thì cả đời không thuận; Tiểu Hạn gặp Kỵ thì một năm thiếu hụt, Đại Hạn mười năm hối tiếc và khó khăn. Khi hai hạn cùng Thái Tuế đồng thời kéo đến, chắc chắn lận đận. Văn nhân không bền lâu; võ nhân dù có tai họa quan trường và điều tiếng cũng không đáng ngại. Ngay cả thương nhân hay người làm nghề kỹ nghệ đều không thuận lợi về lợi ích. Nếu hội 紫微 (Tử Vi), 天府 (Thiên Phủ), 文昌 (Văn Xương), 文曲 (Văn Khúc), 左輔 (Tả Phụ), 右弼 (Hữu Bật), Khoa, Quyền, Lộc, lại cùng cung với Kỵ và đồng thời ở cùng bốn sát tinh, thì dù phát tài cũng không tốt, công danh cũng không thành. Nếu chỉ gặp bốn sát tinh, Hao Sứ, Kiếp Không thì chủ về bôn ba mang bệnh. Tăng đạo lưu chuyển rồi hoàn tục. Làm việc chỉ cầu bảy phần.

Kỵ được diễn giải là “cả đời không thuận, mười năm hối tiếc khó khăn, thời vận lận đận”. Nó không chỉ đơn thuần chỉ điều xấu hay ít; về bản chất, đây là một phép giảm và cách mô tả sự đối chiếu khi đạt đến ngưỡng.

Quyền là gì?

希夷先生答曰：權星掌判生殺之神。守身命科祿相逢出將入相。科權相逢必定文章冠世，人皆欽仰。小限相逢，無有不吉。大限十年，必然遂志。如逢羊陀耗使劫空，聽讒貽累，官災貶謫。女人得之內外稱志，可作命婦。僧道掌山林有師號。

Tiên sinh Hy Di đáp rằng: Sao Quyền là vị thần nắm quyền phán quyết sinh sát. Trấn giữ Thân, Mệnh mà gặp Khoa và Lộc thì ra làm tướng, vào làm tể tướng. Khoa và Quyền gặp nhau thì văn chương chắc chắn đứng đầu đời, mọi người đều kính phục. Tiểu Hạn gặp Quyền thì không điều gì không cát. Đại Hạn mười năm tất sẽ toại chí. Nếu gặp Kình Dương, Đà La, Hao Sứ, Kiếp Không thì nghe lời gièm pha mà mang lụy, gặp tai họa quan trường và bị giáng chức. Nữ mệnh có Quyền thì trong ngoài đều đắc chí, có thể làm mệnh phụ. Tăng đạo thì quản lĩnh sơn lâm và có danh hiệu bậc thầy.

Quyền chỉ sự kiểm soát và phân phối tài nguyên; về bản chất, đó là trạng thái sau khi chồng lớp, đi kèm tính loại trừ và cạnh tranh. Bạn được Quyền cũng có nghĩa là tôi bị kiềm chế. “Gặp Lộc thì ra làm tướng, vào làm tể tướng.” “Khoa và Quyền gặp nhau thì văn chương (chú thích: văn chương tức tri thức) chắc chắn đứng đầu đời.” “Kình Dương, Đà La, Hao Sứ, Kiếp Không thì nghe lời gièm pha mà mang lụy, gặp tai họa quan trường và bị giáng chức” — văn bản cũng thường mô tả thắng bại mang tính xã hội, nêu bật vấn đề cạnh tranh và sự nuốt chửng lẫn nhau giữa người với người.

Khoa là gì?

希夷先生答曰：科星上界應試，主掌文墨之星。守身命權祿相逢宰臣之貴。如逢惡曜亦為文章秀士，可作群英師范。女命吉拱，主貴封贈。雖四殺沖破，亦為富貴。與科星拱照沖同論。

Tiên sinh Hy Di đáp rằng: Sao Khoa ứng thí ở thượng giới, là sao chủ quản văn chương bút mực. Trấn giữ Thân, Mệnh mà gặp Quyền và Lộc thì có sự quý hiển của bậc tể thần. Nếu gặp ác diệu thì vẫn là người văn chương tài tú, có thể làm khuôn mẫu cho quần anh. Nữ mệnh được cát tinh củng chiếu thì chủ về quý hiển và được phong tặng. Dù bị bốn sát tinh xung phá cũng vẫn phú quý. Việc được sao Khoa củng chiếu hay xung chiếu đều luận như nhau.

Khoa mang ý nghĩa đọc sách, ứng thí rồi được xã hội công nhận. Xét đến cùng, nó cũng là yếu tố chồng lớp mà đạt Quyền, đạt quý, hoặc có danh nhưng không có lợi. “Sao Khoa ứng thí ở thượng giới”; “Trấn giữ Thân, Mệnh mà gặp Quyền và Lộc thì có sự quý hiển của bậc tể thần. Nếu gặp ác diệu thì vẫn là người văn chương tài tú, có thể làm khuôn mẫu cho quần anh.” Về bản chất, đây cũng là cách diễn giải mức độ được cần đến và tính được công nhận trong quan hệ xã hội, là sự mô tả tài nguyên mang tính phụ thuộc lẫn nhau.

Nguyên lý thứ nhất

Nhóm Lộc–Kỵ là sự so sánh giữa các cá nhân, thuộc tầng so sánh thứ nhất trong quan hệ giữa người với người (First-order Comparison): tài nguyên của bạn nhiều hơn hay tài nguyên của tôi nhiều hơn? Bản chất là sự so sánh nền tảng về số lượng nhiều ít (Quantitative).

• Lộc (Opposition): so sánh ưu thế tương đối
• Kỵ (Reversal): cạn kiệt rồi đảo ngược

Nhóm Quyền–Khoa là tầng so sánh thứ hai sau khi chồng lớp (Second-order Comparison), tiếp tục phân biệt vị thế cao thấp và tính chất của quan hệ; đây là sự mô tả cấu trúc quan hệ trong xã hội loài người (Relational Structuring).

• Quyền (Mutual Consumption): cạnh tranh và tiêu hao lẫn nhau
• Khoa (Mutual Rooting): chia sẻ mang tính cấu trúc／làm gốc cho nhau

Vì vậy, trong lá số mệnh, vận hành theo nhóm Lộc–Kỵ hay nhóm Quyền–Khoa tuy khác đường nhưng cùng đích; việc Lộc–Kỵ xuất hiện trước hay Quyền–Khoa xuất hiện trước tạo nên khác biệt. Sự đan xen và chồng lớp giữa các tầng như vậy cũng cần được suy ngẫm kỹ.

Minh Năm Bính Ngọ